Variola olarak
bilinen çiçek hastalığı uygulanan aşılama programları sayesinde 1977
yılında tüm dünyada ortadan kaldırılmıştır. Görülen son olgu
Somali’de 1977 yılında kaydedilmiştir. Dünyada sadece iki
laboratuvarda bulunmaktadır.
Virus, tükrük damlacıklarıyla yani hasta kişiyle yüz yüze temasla
geçer. Kirli çarşaf, giysilerle de bulaşabilir. 12 günlük (7-17 gün)
kuluçka döneminden sonra, önce ateş, yorgunluk, baş ağrısı ve sırt
ağrısı görülür. Tipik çiçek döküntüsü 2-3 gün sonra özellikle yüz,
kol, bacaklarda kırmızı yara şeklinde başlayıp, kısa sürede içi dolu
sivilcelere dönüşür ve 2. haftada kurumaya başlar. Kabuklar 3-4
haftada dökülür ve yerinde sıklıkla iz bırakır. Hastalar, bu döküntü
kuruyana dek bulaşıcı sayılmalıdırlar. Çiçek, hastaların %30' unda
öldürücü olabilir. Hasta kişi, hemen izolasyona alınarak ve teması
olanlara hemen aşı yapılarak virusun yayılması önlenebilir.
Asılanmamış çocuklarda, yaslılarda ve gebelerde, bağışıklık sistemi
örselenmiş kisilerde hastalık ağır seyreder.
Çiçek
hastalığı, kuluçka süresince veya hastalığın döküntü öncesi ilk iki
gününde bulaşıcı değildir. Döküntünün başlaması ile bulaşıcılık
başlar. Bulaşma çoğunlukla damlacık yolu ile olur.
Korunmanın
tek yolu aşılanmadır.
Biyolojik
bir savaşta çiçek virüsünün kullanılma ihtimaline karşı Amerika'da
aşı programı başlatılmıştır.
İlk olarak
gönüllü şahısların aşılanması ile, daha sonra bu şahıslardan kan
alınarak, çiçek aşısı komplikasyonlarına karşı "Gamma-globulin"
stoğu yapılmıştır. Bunu takiben ordu mensupları ve sağlık personeli
aşılanmasına geçilecektir. Şu anda hiçbir memlekette çiçek aşısı
satılmamaktadır.
Ülkemizde
böyle bir aşı programı düşünülürse, ilk yapılacak iş gönüllü
şahıslardan "Gamma-globulin" hazırlanması olmalıdır. Zira, hiçbir
ülkenin kendi vatandaşlarının kanından hazırlanan bu maddeyi diğer
bir ülke vatandaşına kullandıracağını zannetmiyorum.
Aşı
maalesef o kadar masum bir aşı değildir. Aşı adaleye veya cilt
altına verilen bir aşı degildir. Aşı cildin üst tabakalarına
uygulanır.
İki türlü
aşı vardır:
1.Dana-lenf
aşısı :Dryvax (Wyeth ve Aventis)
2.Doku
kültürü aşısı : (Acambis/Baxter)
Çiçek Aşısı Ve
Korunma
Çiçek
aşısı canlı virus aşısıdır. Yaygın toplum aşılaması sonrasında çiçek
eradike edilmiştir. En son olgu (hastane aşçısı) 1977’de Somali ve
1978'de İngiltere Birmingham’da (iki laboratuvar kökenli olgu)
görülmüştür. Dünya Sağlık Örgütü( DSÖ) 1980 yılında çiçek
hastalığının tüm dünyada eradike olduğunu ilan etmiştir. Eradike
edilmesi nedeniyle DSÖ çiçek aşısının rutin uygulamadan
çıkarılmasını önermiştir. ABD 1971'den itibaren aşı
uygulamamaktadır. Ülkemizde de 1980 sonrasında çiçek aşısı
uygulanmamaktadır. Aşı uygulamaları sadece benzer virüslerle çalışan
laboratuvar çalışanlarına uygulanmasıyla sınırlı kalmıştır. 1982'de
sivil kullanım için aşı üretilmesi durdurulmuş, ABD askerlerinin
aşılanmasına da 1990'da son verilmiştir. Çiçek hastalığına karşı
uygulanan rutin aşılama programları 1972 yılında sona ermiştir.
Aşı
günümüzde son terör olayları nedeniyle oluşan biyoterörizm tehdidi
nedeniyle yeniden gündeme gelmiştir. Vaccinia virus kökeninin
kullanıldığı dana veya koyunda üretimle elde edilen birinci kuşak
aşılar %95 oranında koruyucu olmuştur. İlgili aşı canlı bir virüs
aşısıdır. Aşının koruyuculuğu 5-10 yıl olarak kabul edilmektedir.
Daha önce aşılanmışlarda çiçek hastalığı gelişse bile hafif bir
seyir göstermektedir.